Blue Flower

Nguyễn Phan Chánh (1892-1984) là một trong những họa sĩ tiêu biểu cho nền hội họa Đông Dương. Ông được coi là người kết hợp phương pháp tạo hình phương Tây và họa pháp tranh lụa phương Đông và là người đầu tiên mang vinh quang về cho tranh lụa Việt Nam. Tên tuổi của ông luôn được những người say mê hội họa nhắc đến với một niềm cảm phục và sự trân trọng đặc biệt.

Nguyễn Phan Chánh

Người khai phá ra kỹ thuật vẽ tranh lụa hiện đại

Họa sĩ Nguyễn Phan Chánh là người đã có công tìm tòi, khai phá ra kỹ thuật vẽ tranh lụa hiện đại. Mặc dù tranh lụa đã xuất hiện tại Việt Nam từ thời nhà Lê qua hai tác phẩm chân dung Nguyễn Trãi và chân dung Phùng Khắc Khoan, nhưng phải đến thời của Nguyễn Phan Chánh, tranh lụa mới thực sự được những nhà sưu tầm tranh của nhiều nước biết đến.

[img alt=“Vườn trẻ” Chất liệu: Tranh lụa. ]https://www.dkn.tv/wp-content/uploads/2018/06/xem-boi-tranh-lua-cua-nguyen-phan-chanh-ve-nam-1929-54c27.jpg[/img]

Các tác phẩm của danh họa Nguyễn Phan Chánh đã thể hiện tài năng của ông. Cả một đời, ông luôn là người chăm chỉ, bình dị và yêu cuộc sống. Vốn có năng khiếu bẩm sinh về hội hoạ, là điều chẳng những luôn nâng đỡ tinh thần ông, mà nó còn trực tiếp cùng ông kiếm kế sinh nhai, nét vẽ tài hoa của ông đã để lại cho hậu thế một dòng tranh lụa dạt dào thấm đậm tính dân tộc.

Sinh ngày 21/7/1892 tại huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh; năm 30 tuổi (1922) Nguyễn Phan Chánh tốt nghiệp trường Sư phạm Quốc học Huế và được giữ lại Huế để dạy học ở trường tiểu học Đông Ba. Sau đó, ông thi đậu khóa đầu tiên của trường Mỹ thuật Đông Dương (1925–1930). Họa sĩ Nguyễn Phan Chánh đi theo con đường nghệ thuật với bút hiệu Hồng Nam. Ông mất ngày 22/11/984 tại Hà Nội.

[code]Ngắm nhìn tranh của ông, người ta cảm thấy sự nhẹ nhàng, bay bổng, trầm ấm nhưng vô cùng thanh thoát. Phong cách tranh đó của ông một phần cũng xuất phát từ tâm hồn dồi dào cảm hứng thi ca của nhà danh họa. [/code]

[b]Người con đất Hà Tĩnh dồi dào cảm hứng thi ca[/b]

Nguyễn Phan Chánh từng có thơ được đưa vào tuyển tập “Thơ Hà Tĩnh thế kỷ 20”. Sinh thời, ông từng kết bạn với nhiều nhà thơ và không ít lần được họ quý mến viết thơ tặng. Đây là mấy câu thơ của Huy Cận viết mừng bậc đàn anh nhân sinh nhật lần thứ 80 của Phan Chánh:

Bác tám mươi tuổi rồi ư?
Mà sao Trăng tỏ, Trăng lu vẫn tình
Hồn xuân mình biết với mình
Mầu quê hương đậm dáng hình quê hương…

Tác giả bài thơ “Lửa thiêng” đã đúng: Với các nghệ sĩ, sức trẻ trong tâm hồn đâu có câu nệ vào tuổi tác, nhất là khi người ở vào tuổi ngoại bát tuần nhưng vẫn hứng thú sáng tác tranh khắc họa vẻ đẹp của người phụ nữ.

[img alt=“Ra đồng”. Chất liệu: Tranh lụa. ]https://www.dkn.tv/wp-content/uploads/2018/06/nguyen-phan-chanh-buffle-et-paysans1.jpg[/img]

Chính ông đã được hiệu trưởng Victor Tardieu khuyến khích theo ngạch tranh lụa, và phong cách tranh lụa của ông rất đặc biệt, là một phong cách rất riêng của mỹ thuật Việt Nam, không bị lẫn với tranh lụa của các nước khác.

[b]Danh họa giữ kỷ lục về số tác phẩm trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam[/b]

Với những thành tựu trong sự nghiệp sáng tác, Nguyễn Phan Chánh được mời tham gia giảng dạy mỹ thuật tại một số trường học như Trường Bưởi và Trường Đại Học Mỹ Thuật Hà Nội, góp phần đào tạo nhiều thế hệ họa sĩ Việt Nam sau này. Trong suốt con đường nghệ thuật của mình, họa sĩ Nguyễn Phan Chánh đã để lại một sự nghiệp đồ sộ với số lượng ước khoảng trên 170 tác phẩm. Ông là người đang giữ kỷ lục về số tác phẩm được trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

[img alt=“Người phụ nữ trên dòng sông” 1892 – 1984. Chất liệu: Tranh lụa. (Ảnh: Alaintruong.com)]https://www.dkn.tv/wp-content/uploads/2018/06/964044511.jpg[/img]

Ngắm nhìn tranh của ông, người ta quả thực cảm thấy sự nhẹ nhàng, bay bổng, trầm ấm nhưng vô cùng thanh thoát. Khi còn là sinh viên, Nguyễn Phan Chánh đặc biệt ở chỗ lớn tuổi hơn các bạn cùng khóa, lại đã có vợ, con. Ông yêu thích Hán học, có phong cách đi đâu cũng thích cắp theo cái ô. Phong cách đó có lẽ là của giới thượng lưu thời bấy giờ.

[b]Người Việt đầu tiên có tranh vẽ được sử dụng làm tem in ở Pháp
[/b]
Năm 1928. Nguyễn Phan Chánh đã trở thành người Việt Nam đầu tiên có tranh vẽ được sử dụng làm tem in ở Pháp, dùng cho Sở Bưu điện Đông dương – là kết quả của giải nhất cuộc thi vẽ tem; ông được thưởng 90 đồng Đông Dương (tương đương với giá trị của 3 tấn gạo vào thời đó).

Sáu năm sau ngày vợ mất, họa sỹ Nguyễn Phan Chánh đã vẽ bức tranh lụa ‘Cô hàng xén’ để tưởng nhớ bà:

[img alt=“Cô hàng xén” từ những ký ức về người vợ của mình.]https://www.dkn.tv/wp-content/uploads/2018/06/00086f1497480839cee54ac7c9132bca1-1.jpg[/img]

[b]Phong cách riêng độc đáo
[/b]
Trong các họa sĩ tốt nghiệp khóa đầu tiên, theo nhà văn Phan Cẩm Thượng, “chỉ có Nguyễn Phan Chánh vẽ tranh lụa một cách chuyên nghiệp cho đến tận cuối đời và hình thành một phong cách riêng độc đáo. Các họa sĩ trường Mỹ thuật Đông Dương và các họa sĩ về sau này không dùng màu tự nhiên giống ông nữa, mà dùng thuốc nước (water colour) vẽ trên lụa, sau khi vẽ xong thì dùng hồ và giấy bồi nền sau lưng tấm lụa…”.

“Cách làm trên đã làm thay đổi căn bản kỹ thuật vẽ lụa cổ truyền. Khi vẽ bằng màu tự nhiên, người ta không rửa và chuốt mặt lụa quá nhiều, chủ yếu vẽ một lần được ngay, hoặc vờn ngay trên bề mặt. Còn vẽ bằng màu nước, thực chất là một kỹ thuật nhuộm lụa, màu thuốc nước ngấm vào trong thớ lụa, trở thành sợi nhuộm màu, chứ không ở trên bề mặt, và vẽ bằng kỹ thuật này người ta phải vẽ ẩm và rửa nước nhiều lần.

Tính lung linh huyền ảo và các sắc độ trở nên tinh tế hơn vẽ khô. Tuy nhiên khi vẽ ẩm, các màu khác nhau cùng hòa tan trên mặt lụa, tạo ra một màu xám đen, dễ làm tấm lụa tối lại; về thực chất các tranh lụa hiện đại vẽ theo kỹ thuật ẩm nên càng để lâu càng xám lại”.

Hiện nay, tranh của Nguyễn Phan Chánh được trung bày nhiều nhất ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam; còn bộ ký họa của ông thì có trên trang ‘8 Gallery’.

[img alt=“Thiếu nữ uống trà”. Chất liệu: Tranh lụa.]https://www.dkn.tv/wp-content/uploads/2018/06/15824367378_f8ff491ddf_b.jpg[/img]

[code]Ông vẽ nhiều lớp màu chồng lên nhau theo lối nhuộm dần cho đến khi đạt được sắc độ mong muốn. Những mảng màu của ông không tan chảy nhòe hình như tranh lụa Trung Hoa mà đằm thắm chắc nịch như hiện lên từ trong thớ lụa. Với bảng hòa sắc nâu trầm kết hợp với màu trắng tinh khôi, tranh lụa của Nguyễn Phan Chánh diễn tả được hầu hết vẻ đẹp của cảnh vật và con người đương thời. Cùng lối phối cảnh ước lệ dân gian không theo luật xa gần phương Tây để diễn hình và tạo khối, ông đã vạch ra được một con đường khác biệt cho tranh lụa.[/code]

Sau cuộc triển lãm ở Paris năm 1931, tranh lụa Nguyễn Phan Chánh đã gần như trở thành một thứ “hàng hiệu” với giới sưu tập tranh phương Tây. Với một họa sĩ, tranh vẽ xong đã có người hỏi mua ngay (mà lại trả giá cao) hiển nhiên là một niềm vui, nếu không muốn nói là rất tự hào. Song với Nguyễn Phan Chánh, với bản lĩnh cứng cỏi và cốt cách thanh cao của ông, điều này đã trở thành không phải là cốt yếu.

Họa sĩ Léonard Tsuguharu Foujita sinh ngày 27/11/1886 ở Tokyo, Nhật Bản, mất ngày 29/1/1968 ở Zurich, Thụy Sỹ (Theo wikipedia). Sinh thời, họa sĩ Foujita là một người Nhật gốc Pháp và được vinh danh là 'nghệ sĩ Nhật Bản quan trọng nhất làm việc ở phương Tây trong thế kỉ 20'.

Năm 1904, họa sĩ Léonard Tsuguharu Foujita theo học tại xưởng hoạ của Honda Kinkichiro, để năm sau, 1905 thi đậu vào trường Mỹ Thuật Tokyo, hướng dẫn bởi giáo sư Seiki Kuroda, tốt nghiệp từ trường Mỹ thuật Quốc Gia Paris về.

Họa sĩ Léonard Tsuguharu Foujita

Năm 1913, 27 tuổi, ông đi tàu thuỷ 49 ngày đêm từ Nhật cập bến Marseille (Pháp) rồi đi xe lửa đến gare Lyon, Paris, ngụ tại khu Monparnasse, thường ngồi ở café Le Dôme và La Rotonde. Gặp Picasso, rồi Chagall, Soutine, Modigliani...

Năm 1917, họa sĩ tài năng cưới vợ là nữ hoạ sĩ Fernande Barrey. Triển lãm lần đầu tiên của ông được tổ chức tại galerie Chéron. Tới năm 1924, ông li dị Fernande và cưới Youki.

Nhưng tới năm 1931, ông lại chia tay bà Youki, cưới Madeleine Leqeux, vũ nữ và người mẫu tại Casino de Paris, cùng Madeleine du lịch hai năm tại Châu Mỹ La Tinh. Năm 1936, bà Madeleine mất tại Tokyo, ông gặp và cưới người vợ Nhật cuối cùng: Kimiyo Horiuchi.

Vào năm 1941, khi cha mất, Foujita được phong hội viên Hàn lâm viện Mỹ thuật hoàng gia và được cử đi các nước Đông Dương như môt tuỳ viên văn hoá của Nhật. Dự và bày tranh chung tại Hà Nội. Năm 1949 rời Nhật qua Mỹ, dạy tại Brooklyn Art School. Triển lãm một mình tại New York. Năm sau, ông quay lại Paris và sống tại Montparnasse. Tới năm 1954, họa sĩ người Nhật nhập quốc tịch Pháp năm 1954.

Phong cách vẽ của Léonard Tsuguharu Foujita theo trường phái kĩ thuật mực Nhật Bản. Ông đã thành công khi áp dụng cách vẽ này vào các bức tranh phương Tây, điển hình là trong Bộ sách về Mèo xuất bản ở New York năm 1930, với hơn 20 bức vẽ kiểu mực Nhật Bản của Foujita. Đây cũng là cuốn sách nổi tiếng nhất về loài mèo từng được xuất bản trên thế giới.

Thuở nhỏ, Léonard Tsuguharu Foujita đam mê hội họa và mơ ước được đi du học Pháp. Tuy nhiên Mori Ōgai - bác sĩ quân y của cha Foujita đã khuyên ông nên theo ngành nghệ thuật phương Tây ở Nhật Bản trước, và ông đã nghe lời.

Ban đầu, bút hiệu của Foujita là Fujita, khi ông mới tốt nghiệp trường Đại học Mỹ thuật và Âm nhạc Quốc gia Tokyo vào năm 1910. Mãi sau này ông mới thay đổi để rồi bút hiệu Foujita trở nên nổi tiếng trên toàn cầu.

Những năm tháng thanh xuân, Foujita rong ruổi ở nhiều nơi từ Nhật đến cảng Marseille, ga Lyon rồi Paris. Ông có thời gian sống ở khu Monparnasse, ngồi cafe ở những quán nổi tiếng như Le Dôme và La Rotonde và gặp gỡ nhiều danh họa tài hoa như Picasso Chagall, Soutine, Modigliani... Sự mày mò sáng tạo giúp ông vươn đến đỉnh cao của ngành hội họa.

Léonard Tsuguharu Foujita và quãng thời gian có triển lãm tranh ở Hà Nội

Léonard Tsuguharu Foujita từng được vinh danh là hội viên Viện Hàn lâm Mỹ thuật hoàng gia, được cử đi các nước Đông Dương giao lưu với tư cách tuỳ viên văn hoá Nhật Bản. Ông từng có triển lãm tranh ở Hà Nội.

Cuối đời, Foujita cùng vợ sống ở một ngôi nhà nhỏ tại vùng quê Villiers-le Bâcle, tỉnh Essone, Pháp. Đây cũng là nơi ông thực hiện những tác phẩm cuối đời.

Năm 1949, họa sĩ Foujita rời Nhật qua Mỹ và trở thành giảng viên dạy tại trường nghệ thuật Brooklyn. Ông tự mở triễn lãm tại New York. 5 năm sau, Foujita quyết định quay lại Paris và sống tại Montparnasse.

Những năm cuối đời của Léonard Tsuguharu Foujita

Foujita vô cùng sùng đạo Thiên Chúa, triển lãm tranh Thánh tại Trieste, Ý của ông đã giành được huy chương vàng quốc tế. Foujita góp công lớn nhờ những bức vẽ tranh tường lớn, trang trí tranh kính và làm maquette xây nhà thờ Notre-Dame-de-la-paix tại Reims, còn gọi là “Nhà thờ Bảo tàng Foujita”. Thời gian này vợ chồng họa sĩ Foujita về ở tại một ngôi nhà vùng quê Villiers-le Bâcle, thuộc tỉnh Essone nước Pháp.

Tháng 12 năm 1966, Foujita phải nhập viện vì bệnh ung thư. Đến năm 1968, ông qua đời mất tại bệnh viện Zurich, hưởng thọ 82 tuổi. Tang lễ của ông được cử hành tại Thánh đường Reims, và chôn tại nghĩa trang Villiers-le-Bâcle.

Họa phẩm nổi tiếng "Ba con mèo" - Three cats, 1932 của họa sĩ Foujita.

Subcategories